- ul. Ogrodowa 1/1, 31-155 Kraków
Kodeks cywilny (art. 888) określa umowę darowizny jako zobowiązanie darczyńcy do nieodpłatnego świadczenia swoim majątkiem względem obdarowanego.
Przedmiotem umowy darowizny może być wszystko. Zarówno nieruchomość (działka bądź mieszkanie), prawa (prawo użytkowania wieczystego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu), przedsiębiorstwo, udziały w spółce z o.o., jak również samochód czy pieniądze lub inne wartościowe przedmioty.
Co do zasady dla oświadczenia darczyńcy o dokonaniu darowizny wymagana jest forma aktu notarialnego. Jednak przepisy Kodeksu cywilnego stanowią również, że darowizna dokonana bez zachowania wymaganej formy aktu notarialnego, staje się ważna z chwilą jej wykonania, np. wydania rzeczy czy przekazania pieniędzy obdarowanemu.
Nie dotyczy to jednak sytuacji gdy przedmiotem darowizny jest nieruchomość lub spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. W takim przypadku konieczne jest udanie się do notariusza i zawarcie umowy w formie aktu notarialnego.
Najczęściej do podpisania umów darowizny dochodzi między członkami najbliższej rodziny.
Warto pamiętać, że jeżeli stronami umowy darowizny są członkowie najbliższej rodziny (małżonek, zstępni, wstępni, pasierbowie, rodzeństwo, ojczym, macocha), wówczas umowa ta zwolniona jest z konieczności płacenia podatku od spadków i darowizn. Reguluje to art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Warunkiem zwolnienia darowizny od podatku od spadków i darowizn w przypadku jej dokonania między członkami najbliższej rodziy, jest zgłoszenie darowizny do Urzędu Skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego oraz w przypadku darowizny pieniędzy - udokumentowanie ich otrzymania przelewem na rachunek bankowy obdarowanego. Jednocześnie nie ma obowiązku zgłaszania darowizny dokonanej w formie aktu notarialnego. Zatem jeżeli umowa darowizny zawierana jest u notariusza, to notariusz zawiadamia Urząd Skarbowy przesyłając wypis sporządzonej umowy, co zastępuje obowiązek zgłoszenia darowizny przez strony tej umowy.
Ponadto obowiązek zgłoszenia do Urzędu Skarbowego nie dotyczy również darowizny o wartości nieprzekraczającej kwoty: 9.637 zł dla osób z I grupy podatkowej, 7.276 zł dla osób z II grupy podatkowej i 4.902 zł dla osób z III grupy podatkowej.
Umowa darowizny przenosi własność nieruchomości na rzecz obdarowanego. W praktyce często w takiej umowie ustanawia się na rzecz darczyńcy prawo użytkowania nieruchomości bądź służebność mieszkania, co gwarantuje darczyńcy prawo dalszego zamieszkiwania w lokalu czy domu, będącym przedmiotem umowy darowizny.
Do sporządzenia umowy darowizny u notariusza niezbędne są następujące dokumenty: dokumenty tożsamości stron (dowód osobisty lub paszport), dokument potwierdzający tytuł własności darczyńcy do przedmiotu darowizny (np. akt notarialny, postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku), numer księgi wieczystej nieruchomości, wypis z rejestru gruntów w przypadku gdy przedmiotem umowy jest działka oraz, w zależności od sposobu nabycia przedmiotu darowizny, dodatkowe dokumenty, takie jak zaświadczenie z urzędu skarbowego o uregulowaniu podatku od spadku w przypadku gdy przedmiot darowizny nabyty został w drodze dziedziczenia. Warto skonsultować się z wybraną kancelarią notarialną w celu uzyskania pełnej listy wymaganych dokumentów.
Umowa darowizny powinna zawierać: dane identyfikacyjne darczyńcy i obdarowanego (imiona, nazwiska, adresy, numery PESEL), dokładny opis przedmiotu darowizny (np. w przypadku nieruchomości: adres, numer księgi wieczystej, powierzchnia), oświadczenie darczyńcy o nieodpłatnym przekazaniu przedmiotu darowizny oraz oświadczenie obdarowanego o przyjęciu darowizny. W przypadku darowizny nieruchomości lub spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, umowa musi być sporządzona w formie aktu notarialnego. W innych przypadkach, forma aktu notarialnego wymagana jest dla oświadczenia darczyńcy, przy czym mimo niezachowania tej formy darowizna będzie ważna, jeżeli została już wykonana. Dotyczy to np. sytuacji gdy przedmiotem darowizny są pieniądze i zostały one już przekazane na konto obdarowanego.
Tak, umowę darowizny należy zgłosić do urzędu skarbowego, aby skorzystać ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn. W przypadku darowizny między najbliższymi członkami rodziny (tzw. grupa zerowa), zgłoszenie powinno nastąpić w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Dodatkowo, w przypadku darowizny pieniędzy, konieczne jest udokumentowanie ich otrzymania przelewem na rachunek bankowy obdarowanego. Warto zaznaczyć, że jeśli umowa darowizny została sporządzona w formie aktu notarialnego, notariusz przesyła wypis umowy do urzędu skarbowego, co zwalnia strony z obowiązku samodzielnego zgłaszania darowizny.
Umowa darowizny nie chroni przed roszczeniami o zachowek. Zachowek to instytucja prawa spadkowego, która ma na celu ochronę najbliższych członków rodziny przed pominięciem ich w testamencie lub przy rozporządzaniu majątkiem za życia przez spadkodawcę. W związku z tym, darowizny dokonane za życia spadkodawcy są doliczane do masy spadkowej przy obliczaniu zachowku. Osoby uprawnione mogą domagać się zachowku, nawet jeśli otrzymały wcześniej darowiznę, chyba że jej wartość pokrywa należny im zachowek.
Zgodnie z przepisami, oświadczenie darczyńcy o dokonaniu darowizny powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże, jeśli darowizna została wykonana (np. poprzez przekazanie przedmiotu darowizny obdarowanemu), umowa staje się ważna, nawet jeśli nie zachowano formy notarialnej. Wyjątkiem są darowizny, których przedmiotem jest nieruchomość lub spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu – w takich przypadkach forma aktu notarialnego jest obligatoryjna, a brak jej zachowania skutkuje nieważnością umowy.
Darowiznę można odwołać w określonych sytuacjach przewidzianych przez prawo. Przede wszystkim, jeśli obdarowany dopuścił się względem darczyńcy rażącej niewdzięczności, darczyńca ma prawo odwołać darowiznę. Ponadto, jeśli po zawarciu umowy darowizny sytuacja majątkowa darczyńcy uległa takiemu pogorszeniu, że wykonanie darowizny zagraża jego utrzymaniu lub wypełnianiu obowiązków alimentacyjnych, darczyńca może odmówić jej wykonania. Warto pamiętać, że odwołanie darowizny wymaga złożenia odpowiedniego oświadczenia i może prowadzić do postępowania sądowego, jeśli obdarowany nie zgadza się na jej zwrot.
Zapraszamy do naszej Kancelarii notarialnej w Krakowie.
